Biblia

From WikiBrooklyn

Biblia, Pismo Święte (z gr. lp Szablon:Grc, biblion - księga, lm Szablon:Grc, biblia - księgi) – zbiór ksiąg żydowskich i chrześcijańskich, uznawanych przez wiernych tych systemów wyznaniowych za natchnione przez Boga.
Biblia i poszczególne jej części posiadają odmienne religijne znaczenie zarówno dla judaizmu jak i wyznań chrześcijańskich.

Na chrześcijańską Biblię składają się Stary Testament i Nowy Testament.

Spis treści

[edytuj]

Kanon

Na przestrzeni dziejów kanon ksiąg wchodzących w skład Biblii zmieniał się w obrębie każdej z wielkich religii monoteistycznych. Dotyczy to w szczególności chrześcijaństwa, w którego łonie bardzo długo trwały dysputy na temat kanonu, zarówno jeśli chodzi o Stary, jak i Nowy Testament. Pierwsze zatwierdzenie kanonu chrześcijańskiego nastąpiło w 397 roku na Synodzie Kartagińskim, który ostatecznie odrzucił część ksiąg krążących jako listy i ewangelie, zwane obecnie apokryfami lub pseudoepigrafami.

Kanon Biblii w wersji katolickiej został potwierdzony na soborze trydenckim w 1546 roku. Protestancki kanon Nowego Testamentu jest identyczny z katolickim, natomiast Starego - z hebrajskim (kanon palestyński). Księgi starotestamentalne, które nie wchodzą w skład kanonu hebrajskiego (a więc uznawane są przez żydów i protestantów za apokryfy), a zaliczają się do katolickiego, katolicy i prawosławni nazywają księgami deuterokanonicznymi (kanon aleksandryjski).

[edytuj]

Stary Testament

Na Stary Testament składają się, w zależności od uznawanego kanonu:

  • 39 ksiąg - kanon hebrajski, uznawany przez żydów i wyznania protestanckie
  • 46 ksiąg - kanon katolicki

Księgi te powstawały w okresie od XII do II wieku p.n.e. Część badaczy uważa jednak, że powstawały one od XIII a nawet XV wieku p.n.e. do V wieku p.n.e. Księgi prorockie, jak się sądzi, powstały w IX-VI wieku p.n.e., a księgi deuterokanoniczne powstały prawdopodobnie w II wieku p.n.e. Według opinii niektórych badaczy najstarsze są Psalmy 90 i prawdopodobnie 91, Księga Hioba i Księgi Mojżeszowe.

Treścią ksiąg Starego Testamentu jest historia i dziedzictwo narodu izraelskiego. Zostały one pierwotnie spisane w języku hebrajskim, aramejskim i greckim (koine).

Księgi Starego Testamentu dzieli się na:

  • księgi historyczne
  • księgi profetyczne
  • księgi dydaktyczne

Według innego podziału, mającego korzenie w Judaizmie są to: Pięcioksiąg (hebr. Tora), Prorocy (hebr. Newiim) i Pisma (hebr. Ketuwim).

Dla judaizmu najważniejsza jest najstarsza część Biblii - pięcioksiąg Mojżeszowy, zwany również Torą, na który składają się księgi:

Pięcioksiąg Mojżeszowy opisuje powstanie świata, losy Żydów od czasów Abrahama aż do powrotu z Egiptu do Palestyny, oraz - co dla Żydów jest najważniejsze - podstawowe zasady judaizmu, od sposobu sprawowania kultu i obchodzenia świąt, po szczegółowe zasady odżywiania się i ubioru.

Dla judaizmu i islamu święte są także wszystkie pozostałe księgi Starego Testamentu, z tak zwanego kanonu hebrajskiego, obejmującego w sumie 39 ksiąg (według podziału hebrajskiego prorocy mniejsi i niektóre inne księgi stanowią całość i dlatego kanon żydowski tradycyjnie liczy 24 księgi). Są to oprócz Tory:

Księgi proroków:

W księgach proroków są zawarte wszystkie kolejne proroctwa - czyli zgodnie z tradycją treści, które prorocy na zlecenie Boga przekazywali wiernym. Często znajdują się tam również opisy dziejów poszczególnych proroków.

Księgi hagiograficzne:

Księgi hagiograficzne dzielą się na księgi poetyckie, będące zbiorami pieśni, przysłów, kazań i poematów, które uznano za święte, oraz księgi o charakterze historyczno-legendarnym opisujące dzieje osób, które były dla żydów ważne ze względów religijnych, ale nie zostały uznane za proroków.

[edytuj]

Nowy Testament

Dla chrześcijan, uznających świętość Starego Testamentu, duże znaczenie ma również Nowy Testament spisany w języku greckim, w latach 41 - 98 n.e. Treścią Nowego Testamentu jest życie i nauka głoszona przez Jezusa Chrystusa, a także dzieje pierwszych gmin chrześcijańskich.

Nowy Testament składa się z 27 ksiąg:

Judaizm i islam nie uznają Nowego Testamentu jako pism świętych, chociaż islam uważa Jezusa Chrystusa za proroka, a Koran powtarza niektóre opisy Ewangelii.

[edytuj]

Autorstwo i historyczność Biblii

W dziedzinie tej istnieje wiele kontrowersji. Z naukowego punktu widzenia badaniem Biblii zajmuje się biblistyka. Wg wersji tradycyjnej autorami wszystkich ksiąg były rzeczywiście osoby, od których pochodzą nazwy ksiąg - a więc pięcioksiąg Mojżeszowy napisał rzeczywiście Mojżesz od razu w wersji jaką znamy dzisiaj, Jozue napisał księgę Jozuego, itd.

Badania stylu i języka oryginalnych ksiąg kanonu hebrajskiego sugerują, że faktycznie najstarszą częścią Biblii są jej pisma poetyckie - Psalmy, Księga Hioba, Pieśń nad Pieśniami - które zostały napisane przed rokiem 1000 p.n.e. i nie uległy późniejszemu przeredagowaniu. Nowsze księgi proroków (począwszy od Izajasza) powstawały za życia danych proroków, lecz niekoniecznie to oni byli ich wyłącznymi autorami.

W przypadku Nowego Testamentu pojawiają się te same wątpliwości, istnieją kontrowersje co do fragmentów Ewangelii Marka i Jana, które zostały częściowo przeredagowane przed synodem kartagińskim (253 r. n.e.). Niektórzy badacze twierdzą, że do najstarszych fragmentów Nowego Testamentu należą Listy Pawła z Tarsu, są jednak też i tacy, którzy uważają, że najstarsza jest Ewangelia Mateusza (ściśle: aramejski pierwowzór znanej nam Ewangelii wg św. Mateusza). Dzieje Apostolskie i Apokalipsa są dziełami znacznie późniejszymi. Istnieje teoria, że Dzieje Apostolskie zostały napisane ok. 110-120 r. n.e., jednak pewniejsze jest to, że napisał je około 60 roku n.e. Łukasz Ewangelista (za jego autorstwem przemawia to, iż - podobnie jak Ewangelia Łukasza - są skierowane do Teofila, oraz fakt iż końcowy fragment Ewangelii jest powtórzony w początkowych wersetach Dziejów). Niektórzy badacze twierdzą, że Dzieje zostały napisane przez anonimowych autorów na podstawie legend i pośrednich relacji, krążących w gminach chrześcijańskich w Azji Mniejszej i Palestynie. Złożony styl i wizjonerskie obrazowanie w Apokalipsie nieco przypomina opisy ze świętej księgi zaratusztrian, a jak sama Apokalipsa podaje - jej autorem był Jan apostoł. Została spisana około 96 roku n.e., a więc w przybliżeniu 26 lat po upadku Jerozolimy, i taki termin jej powstania potwierdza Ireneusz swym dziele Przeciw herezjom oraz Euzebiusz i Hieronim.

[edytuj]

Tłumaczenia Biblii

Już w starożytności Biblia była tłumaczona; najbardziej znane pierwsze przekłady to Septuaginta (Stary Testament) i Wulgata (Stary i Nowy Testament). Od II do VII wieku dokonano wielu innych przekładów m.in. na język syryjski, koptyjski, etiopski, gocki, ormiański i arabski.

Dla ludów słowiańskich duże znaczenie miał dokonany w IX wieku przekład na język staro-cerkiewno-słowiański dokonany przez Cyryla i Metodego.

W Średniowieczu oficjalną wersją kościelną Biblii była Wulgata. Po Reformacji Biblię (Wulgatę) zaczęto powszechnie przekładać na języki narodowe. Potem pojawiło się zainteresowanie tłumaczeniem Biblii nie z łaciny, lecz z języków oryginalnych.

Pierwszym zachowanym polskim przekładem był pochodzący z 1. połowy XV wieku Psałterz floriański. Jednymi z pierwszych tłumaczeń Biblii na język polski były:

  • Biblia Leopolity lub Biblia Szarffenbergowska (całość wydana w 1561 roku)
  • Biblia Brzeska lub Biblia Radziwiłłowska (kalwińska, wydana w 1563 roku)
  • Biblia Nieświeska (1582 rok)
  • Biblia Wujka (katolicka, wydana w całości w 1599 roku)
  • Biblia Gdańska (luterańska, wydana w 1632 roku w Gdańsku)

Wiadomo, że jezuita Jakub Wujek korzystał z Biblii Brzeskiej przy opracowaniu swojej wersji, nie wiadomo jednak w jakim stopniu zgadzał się ze zrozumieniem poszczególnych fragmentów z tłumaczami Biblii Brzeskiej.

[edytuj]

Biblia Tysiąclecia

Dziś najpopularniejszym katolickim tłumaczeniem Biblii w Polsce jest Biblia Tysiąclecia, mająca 5 wydań, pierwsze w 1965 roku. Wydania II, III i V są wydaniami poprawionymi, IV natomiast to w istocie reprint wydania trzeciego, na którego dodruk nie zgadzały się władze PRL. Poprawki w kolejnych wydaniach spowodowane były m.in. silną krytyką I wydania (ks. Eugeniusz Dąbrowski napisał, że wbrew opisowi na stronach tytułowych niektóre księgi tłumaczone były z francuskiej Biblii Jerozolimskiej) oraz faktem dostosowywania języka do użytku liturgicznego.

Spotyka się twierdzenia, że główne wady pierwszego wydania Biblii Tysiąclecia wynikały ze słabego poziomu biblistyki w owym czasie, że nieznane były nowe odkrycia w dziedzinie znaczenia niektórych pojęć i wyrażeń (szczególnie semityzmów). Jednak takiego stanowiska trudno jest bronić: 10 lat po ukończeniu I wydania Biblii Tysiąclecia ukończone zostały dwa dość solidne tłumaczenia Biblii: protestancka Biblia Warszawska i katolicka Biblia Poznańska. Praca nad tymi dwoma tłumaczeniami była dokonywana latami.

Biblia Tysiąclecia jest oficjalnym tłumaczeniem liturgicznym Kościoła katolickiego w Polsce, inaczej niż w większości innych krajów, gdzie - w myśl watykańskiej instrukcji Liturgiam authenticam - oficjalne tłumaczenia winny być oparte na łacińskim tekście Nowej Wulgaty (1979, 1986).

Z Biblią Tysiąclecia związana jest w Polsce Biblia Jerozolimska. Do istniejącego już tłumaczenia zostały dołączone przypisy i marginalia przetłumaczone z francuskiego tłumaczenia zwanego Biblią Jerozolimską.

[edytuj]

Biblia Warszawska

Protestancki przekład Biblii wydany przez Brytyjskie i Zagraniczne Towarzystwo Biblijne w Warszawie w czerwcu 1975 r. Potocznie zwana "brytyjką" lub "nowym przekładem". Pierwsze fragmenty tego tłumaczenia wydano w 1964 roku, były to Cztery Ewangelie. Dwa lata później wydano cały kanon Nowego Testamentu. Następnie w 1970 roku wydano Nowy Testament razem z Psalmami. Łącznie prace nad tym tłumaczeniem trwały ponad 25 lat. Biblia Warszawska zawiera protestancki kanon ksiąg, ukazywały się też wydania z księgami deuterokanonicznymi w przekładzie Biblii Tysiąclecia.

Biblia Warszawska jest najpopularniejszym przekładem protestanckim, powszechnie stosowana w kościołach protestanckich, gdzie po części zastąpiła Biblię Gdańską. Jest napisana językiem czerpiącym z dawnych polskich tłumaczeń (Biblia gdańska), lecz także zakorzenionym we współczesności.

[edytuj]

Biblia Paulistów

W 1996 roku z inicjatywy Międzynarodowego Katolickiego Towarzystwa Biblijnego (SOBICAIN), działającego w strukturach Towarzystwa Świętego Pawła, rozpoczęto prace nad nowym przekładem Pisma Świętego z języków oryginalnych na język polski.

Do współpracy w tym dziele zaproszono wielu biblistów z liczących się w Polsce ośrodków teologicznych, jak też grono polonistów, czuwających nad poprawnością i komunikatywnością języka polskiego. Od strony merytorycznej nad całością prac czuwają: ks. prof. Julian Warzecha i ks. prof. Antoni Tronina (Stary Testament) oraz ks. prof. Jan Łach (Nowy Testament). Prace przebiegały w kilku etapach. Najpierw obszerne grono biblistów dokonywało przekładu tekstu greckiego lub hebrajskiego. Za podstawę do przekładu Nowego Testamentu służyło Novum Testamentum Graece, ed. B. Aland et K. Aland, J. Karavidopoulos, C. Martini, B. Metzger, Stuttgart 199327. Tekst źródłowy dla przekładu Księgi Psalmów zaczerpnięto z Biblia Hebraica Stuttgartensia, ed. H. P. Rüger, Stuttgart 19904

Chociaż prace nad Starym Testamentem nie zostały jeszcze zakończone, zdecydowano w 2005 roku o wydaniu pierwszej części Biblii Paulistów (ISBN 8374240768), którą jest przekład Nowego Testamentu i Księgi Psalmów wraz z tekstami wyjaśniającymi. Obecnie przygotowywane jest wydanie Starego Testamentu.

[edytuj]

Najnowsze wydania

Na 2006 rok planowane jest wydanie uwspółcześnionego Nowego Testamentu protestanckiej Biblii Gdańskiej, znanej ze znacznej wierności tekstom oryginalnym (w tradycji tzw. Textus Receptus). W 2005 roku ukazały się już drukiem Ewangelia Jana i List do Rzymian.

W 2001 r. Towarzystwo Biblijne w Polsce, przy współpracy siedmiu Kościołów chrześcijańskich, wydało Pismo Święte - Nowy Testament i Psalmy, Przekład Ekumeniczny (ISBN 8385260277). W bieżącym roku planowane jest uzupełnienie przekładem Starego Testamentu. Nie wiadomo jaka nazwa potoczna utrze się dla tego przekładu, ale wzorem państw, które takie przekłady już posiadają, będzie być może zwany Biblią Ekumeniczną.

W roku 2006 zostało ukończone przez rabina dr Sachę Pecarica, pierwsze powojenne tłumaczenie Tory na język polski. Wydało je w 5 tomach wydawnictwo Pardes Lauder ... ...

[edytuj]

Rośliny biblijne

Na stronach Biblii wspominane są liczne rośliny, które rosły, bądź były uprawiane na Bliskim Wschodzie. Identyfikacja konkretnych gatunków np. biblijnych opisów jest pewna, co do innych są to tylko przypuszczenia.

[edytuj]

Zwierzęta biblijne

Niektóre ze zwierząt wymienianych na stronach Biblii, te które zamieszkiwały tereny Bliskiego Wschodu w czasach biblijnych. Identyfikacja konkretnych gatunków np. biblijnych opisów jest pewna, co do innych są to tylko przypuszczenia.

[edytuj]

Zobacz też

[edytuj]

Linki zewnętrzne

[edytuj]

Towarzystwa Biblijne

[edytuj]

Biblia online

[edytuj]

Inne strony internetowe

Źródło: "http://brooklyn.org.pl/wiki/Biblia"