Świadkowie
Jehowy a Łk 4:16-21
Świadkowie
Jehowy bardzo lubią wersy w Nowym Testamencie, w których Jezus cytuje
fragmenty Starego Testamentu zawierające imię Boże YHVH w naszym obecnym
hebrajskim tekście ST opartym na tekście masoretycznym. Na podstawie tych
wersów Świadkowie Jehowy uważają bowiem, że jeśli Jezus „cytował” takie
wersy, a w masoretycznym ST znajduje się tam imię Boże, więc to jest to
„dowód” na to, że Jezus rzeczywiście wymawiał w takich momentach imię
Boże.
JAN LEWANDOWSKI
ednym z
takich chyba najczęściej przywoływanych przez Świadków Jehowy wersów „z
imieniem Bożym” z ST „zacytowanym” przez Jezusa w NT jest właśnie Łk
4:16-21. Również publikacje Świadków Jehowy upatrzyły sobie ten werset.
Popatrzmy więc co tym wersie znajdziemy w tych właśnie publikacjach:
„Pewnego razu
Jezus powstał w synagodze i odczytał fragment ze zwoju Izajasza. W tym
odczytanym urywku – według dzisiejszego podziału z Izajasza 61:1, 2 – imię
Boże występuje więcej niż jeden raz (Łukasza 4:16-21). Czy unikał
wypowiadania w tych miejscach Boskiego imienia, zastępując je słowami
>>Pan<< lub >>Bóg<<? Na pewno nie. Oznaczałoby to przecież trzymanie się
niebiblijnej tradycji żydowskich przywódców religijnych” (Imię Boże,
które pozostanie na zawsze, Brooklyn 1987, str. 15).
Tak podają też
inne publikacje Świadków Jehowy nawiązując do Łk 4:16-21:
„Kiedyś w
synagodze nazaretańskiej wstał, wziął Księgę Izajasza i przeczytał z niej
wersety zawierające tetragram (61:1, 2). Czy unikał wymówienia imienia
Bożego? Na pewno nie, jeśli jak zawsze odrzucił niebiblijne tradycje
żydowskich uczonych w Piśmie” (Chrześcijańskie Pisma Greckie,
Brooklyn 1994, str. 412)
„Kiedy w
synagodze nazaretańskiej Jezus wstał, wziął Księgę Izajasza i z rozdziału
61 przeczytał wersety 1 i 2, gdzie występuje tetragram, wymówił imię Boże”
(Pismo Święte w Przekładzie Nowego Świata, Brooklyn 1997, str.
1643).
szystkie
trzy powyższe wypowiedzi równie pewnie co bezpodstawnie stwierdzają, że
Jezus miał przed oczami taki sam zawierający tetragram masoretyczny tekst
hebrajski ST, jaki my dziś mamy, dlatego „na pewno wymówił imię Boże”.
Jednakże, posiadany przez nas dziś tekst masoretyczny istnieje gdzieś
dopiero od X wieku po Chrystusie i w czasach Jezusa jeszcze on nie istniał.
Powyższy cytat Jezusa z ST w Łk 4:16-21 jest generalnie zgodny z LXX, choć
czasem jest on niezgodny z LXX i nawet z masorą, a częściowo zgadza się z
masorą wbrew LXX. Najprawdopodobniej jest to spowodowane materiałem
starotestamentalnym jakim wspomagał się ewangelista Łukasz w przytaczaniu
cytatów z ST.
Ale ciekawsze w tym wszystkim jest jeszcze coś innego. Otóż od dawna
wątpiłem, że w wydarzeniu opisywanym przez Łk 4:16-21 musiało być
dokładnie tak jak to sobie wyobrażają wyżej Świadkowie Jehowy, czyli, że
Jezus musiał mieć wtedy przed oczami hebrajski tekst ST zawierający
tetragram. Wiadomo bowiem, że w czasach Jezusa, i trwało to już od okresu
powrotu Żydów z niewoli babilońskiej (czyli ok. 500 lat przed Chrystusem),
na publicznych zgromadzeniach żydowskich przyjął się zwyczaj czytania tzw.
targumów, tzn. aramejskich przekładów hebrajskiego ST, ponieważ dopiero
takie odczytywanie Pisma było w pełni zrozumiałe dla ogółu. Językiem ogółu
mieszkańców Palestyny był bowiem w czasach Jezusa właśnie język aramejski,
co widać choćby z faktu, że zwrot „ich język” z Dz 1:19 stosuje się do
mieszkańców Jerozolimy w kontekście słowa Akeldama, które to jest właśnie
słowem aramejskim (por. jakiś dobry leksykon biblijny, słownik aramejski
lub choćby Biblię Tysiąclecia, przypis do Mt 27:8 [podaję za wydaniem II
tej Biblii]). Stąd nie było to dla mnie wcale takie pewne, że - jak
mniemają Świadkowie Jehowy – podczas wspomnianego w Łk 4:16-21 wydarzenia
Jezus przeczytał hebrajski tekst ST z tetragramem.
Teraz udało mi się jednak uzyskać w tym temacie potwierdzenie w
publikacjach samych Świadków Jehowy, na bazie jakich w sposób uzasadniony
można przyjąć, że Jezus w synagodze wcale nie miał przed oczami tekstu
hebrajskiego księgi Izajasza zawierającego imię Boże, tylko miał aramejski
tekst ST, który zamiast tetragramu zawierał słowo Pan. Książka Świadków
Jehowy pt. Wyposażony do wszelkiego dzieła dobrego (część I, bez
miejsca i roku wydania), o wydaniu której czytamy w innej książce Świadków
Jehowy (por. Świadkowie Jehowy głosiciele Królestwa Bożego,
Brooklyn 1995, str. 97), podaje:
„Hebrajszczyzna
była stopniowo wypierana przez aramejszczyznę, język pospolitego ludu
żydowskiego, a począwszy od czasu Nehemiasza zaszła potrzeba dawania przy
czytaniu Pism Hebrajskich parafraz, czyli interpretacji w języku
aramejskim, żeby pospolity lud żydowski mógł zrozumieć odczytywaną treść
(...). Aramejskim odpowiednikiem słów >>interpretacja<< lub >>parafraza<<
jest słowo targum i te dość luźne i swobodne tłumaczenia Pism Hebrajskich
nazwano Targumim (...). Miały powstać tłumaczenia w formie trwałej. Co się
tyczy parafraz aramejskich, to rozpoczęto je spisywać około czasów
Chrystusa” (Wyposażony....., str. 56).
Zatem nawet
książka Świadków Jehowy potwierdza nam w tym miejscu, że już od czasów
Nehemiasza publiczne czytania Pisma odbywały się z przekładów w języku
aramejskim i wiadomo, że w czasach Chrystusa istniały już takie spisane
przekłady ST na aramejski. Encyklopedia biblijna (Warszawa 1999)
podaje, że księgi ST tłumaczono na aramejski w Palestynie w czasach od
roku 250 przed Chr. do roku 300 po Chr., i jako targumy „zwykle czytano je
w synagogach” (jak wyżej, str. 1237, hasło: targumy).
Co z tego wynika dla omawianego wydarzenia z Łk 4:16-21, zgodnie z którym
wiemy, że Jezus przytaczał Pismo w synagodze? Wynika, że mógł
przytaczać ST właśnie za jednym z targumów o których wiemy też, że nie
zawierały imienia Bożego. Czyli Jezus przytaczając targum nie
wymówiłby imienia Bożego. Co ciekawe, nawet na podstawie publikacji
Świadków Jehowy można wskazać, że targumy zamiast imienia Bożego zawierały
słowo „Pan”. Informację, że w targumach zamiast imienia Bożego znajdywało
się słowo „Pan” zawdzięczamy Strażnicy nr 12 z 1965 roku, która podaje:
„Targum
Jerozolimski, żydowski opisowy przekład Biblii, podaje o Nemrodzie: >>Był
on możny w polowaniu i podłości przed Panem, (...)”(str. 8).
Jest to
targumiczny przekład Rdz 10:9-10, który w Przekładzie Nowego Świata brzmi:
„Okazał się
potężnym łowcą na przekór Jehowie. Dlatego mówi się: >>Tak jak Nimrod,
potężny łowca na przekór Jehowie”.
ak widzimy
zgodnie z cytatem przekładu targumu w powyższej Strażnicy, Targum
Jerozolimski zawiera w słowo Pan a nie Jehowa w swym odpowiedniku Rdz
10:9-10 (por. ten cytat też w Strażnicy nr 3 z 1951 roku, w art. pt.
Właściwy stosunek między człowiekiem a zwierzęciem. Co ciekawe
Strażnica nr 3 z 1956 roku w art. pt. Naprawca wyłomu i Odnowiciel
prawdziwej religii wstawia we wspomnianym miejscu słowo „Bóg” zamiast
„Pan” i w dodatku w zupełnie innym brzmieniu przytacza wspomniany fragment
tego targumu).
Z przytoczenia tegoż ustępu widać, że w miejsce tetragramu w hebrajskim
tekście Rdz targum wstawia słowo „Pan”. Jeśli zatem na publicznych
zgromadzeniach żydowskich czytano z targumów miejsca, które w hebrajskim
ST zawierały tetragram, to wcale nie mamy tym samym bezspornego dowodu, że
czytający na pewno widział w tym miejscu imię Boże.
Rycina pochodzi ze strony:
http://www.bibleexplained.com/Gospels/Luke/Lu04.htm
Jan Lewandowski,
marzec 2003
