Prawdziwe Bóstwo, a rodzajnik przy słowie 'theos' (Jana 1:1)

Niewątpliwie jednym z najbardziej niewygodnych fragmentów dla Świadków Jehowy (dalej ŚJ) jest werset z Ewangelii św. Jana:

Jn 1:1 Na początku było Słowo, a Słowo było u Boga, i Bogiem było Słowo. (BT)

 

GRZEGORZ ŻEBROWSKI

by podważyć Bóstwo Jezusa Chrystusa zauważyli, że w tym wersecie jest użyte dwa razy słowo Bóg, co więcej, przy tym słowie, które odnosi się do Ojca jest rodzajnik ‘ho’, którego brak przy słowie Bóg odnoszącym się do Syna:

en   archE      En    ho  logos  kai ho  logos    En     pros ton theon kai __ theos    En    ho  logos

na początek  było   -    słowo    i   -   słowo   było     u      -   Boga   i        Bóg     było   -    słowo

Na podstawie powyższego ŚJ uznali, że skoro nie ma tam rodzajnika przy słowie ‘theos’ odnoszącym się do Syna, to należy uznać, że Jezus nie jest prawdziwym Bogiem równym Ojcu, tylko jest bogiem pisanym z małej litery. Jak natomiast ma się prawdziwe Bóstwo do rodzajników. Prześledźmy to wiec!

ajpierw nasze rozumowanie zaczniemy od podziału bóstw na kategorie.

1. Bóg Ojciec – jako prawdziwe Bóstwo, którego nikt nie kwestionuje.
2. Syn Boży – jako Bóg o który rozgrywa się wieloletni konflikt. Dla jednych jest to niezaprzeczalne Bóstwo równe Ojcu, dla innych jest to tylko bóstwo pisane z małej litery.
3. Bóstwa, które były uważane przez pogan za prawdziwe bóstwa.
4. Przez nikogo nie kwestionowane bóstwa pisane z małej litery.

Śledząc dokładnie Pismo Święte Nowego Testamentu w języku oryginalnym można zauważyć że:

1. Bóg Ojciec jest nazwany Bogiem (gr. ‘theos’) zarówno z rodzajnikiem:

J 1:1 Na początku było Słowo, a Słowo było u Boga, i Bogiem było Słowo.(BT)
    en archE En ho logos kai ho logos En pros ton theon kai theos En ho logos

jak i bez rodzajnika:

Mr 12:27 Nie jest On Bogiem umarłych, lecz żywych. Jesteście w wielkim błędzie.
                ouk estin __ theos nekrOn alla zOntOn polu planasthe (w miejscu podkreślenia brak jest rodzajnika ‘ho’)

2. Syn Boży jest nazwany Bogiem z rodzajnikiem:

J 20:28 Tomasz Mu odpowiedział: Pan mój i Bóg mój! (Słowo „Bóg” odnoszą do Jezusa - „Prowadzenie rozmów na podstawie pism”, Brooklyn 1991/2001, str. 126)
apekrithE thOmas kai eipen autO ho kurios mou kai ho theos mou

(warty podkreślenia jest fakt, że to nie Tomasz wypowiedział te rodzajniki, bo mówił przecież po aramejsku. To Święty Jan je tam wstawił zgodnie ze swoim zrozumieniem – ten który nie wstawił ich do J 1:1)

Hbr 1:8 Do Syna zaś: Tron Twój, Boże na wieki wieków (...).
pros de ton huion ho thronos sou ho theos eis ton aiOna tou aiOnos (...). (podobnie w Hbr 1:9)

jak i bez rodzajnika:

J 1:1 Na początku było Słowo, a Słowo było u Boga, i Bogiem było Słowo.
en archE En ho logos kai ho logos En pros ton theon kai __ theos En ho logos (podobnie w J 1:18)
w miejscu podkreślenia brak jest rodzajnika ‘ho’.

3. Bóstwa, które były uważane przez pogan za prawdziwe Bóstwa, są nazwane Bogiem z rodzajnikiem:

Dz 19:37 Przywiedliście bowiem tych ludzi, którzy nie są ani świętokradcami, ani też nie bluźnią naszej bogini.
Egagete gar tous andras toutous oute hierosulous oute blasphEmountas tEn theon hEmOn

 

jak i bez rodzajnika:

Dz 19:26 (...) że ci, którzy są ręką uczynieni, nie są bogami.
     hoti ouk eisin __theoi hoi dia cheirOn ginomenoi (w miejscu podkreślenia brak jest rodzajnika ‘oi’)

4. Przez nikogo nie kwestionowane bóstwa pisane z małej litery są nazwane bogami z rodzajnikiem:

2 Kor 4:4 dla niewiernych, których umysły zaślepił bóg tego świata (...) – mowa o szatanie.
en hois ho theos tou aiOnos toutou etuphlOsen ta noEmata tOn apistOn (...)  - podobnie mamy w Flp 3:19.

jak i bez rodzajnika:

Jn 10:34 Odpowiedział im Jezus: Czyż nie napisano w waszym Prawie: Ja rzekłem: Bogami jesteście?
apekrithE autois ho iEsous ouk estin gegrammenon en tO nomO humOn hoti egO eipa __ theoi este
w miejscu podkreślenia brak jest rodzajnika ‘oi’.

o więcej, w Nowym Testamencie można znaleźć kilka wersetów, w których jest wymieniony Bóg prawdziwy i bóg pisany małą literą. Spójrzmy na dwa z nich, które wydają się być bardzo ciekawe:

2 Kor 4:4 dla niewiernych, których umysły zaślepił bóg tego świata, aby nie olśnił ich blask Ewnagelii chwały Chrystusa, który jest obrazem Boga.

W tekście greckim rodzajnik stoi zarówno przy fałszywym bogu jak i prawdziwym Bogu. Idąc torem rozumowania ŚJ, można by powiedzieć, że szatan jest większy od Jezusa, bo Jezus został poróżniony od Boga, a szatan nie!

Ga 4:8 Wprawdzie ongiś, nie znając Boga, służyliście bogom, którzy w rzeczywistości nie istnieją.

W tekście greckim brak jest rodzajnika zarówno przy pierwszym słowie Bóg, jak i przy tym drugim. Czy wobec tego mamy zrównać ich ze sobą? Przecież brak jest tutaj wyraźnego poróżnienia, które występuje w J1:1. Mało tego. Jeśli odróżnienie polegające na występowaniu rodzajników przy słowie ‘theos’ miałoby świadczyć o wielkości Bóstwa, to przecież w Mk 12:26 i Mk 12:27 Bóg Ojciec jest poróżniony sam z sobą!

W zdaniu „rzekł Pan do Pana mego” (Mt 22:44) przy pierwszym Pan (dot. Ojca) nie zastosowano rodzajnika, a przy drugim (dot. Syna) użyto go. Konsekwentnie należałoby uznać, że Ojciec jest mniejszym „panem” niż Jezus i przetłumaczyć Go na „pan” z małej litery. Natomiast, jeśli się weźmie pod uwagę dalszy kontekst:

Ap 19:16 A na szacie i na biodrze swym ma wypisane imię: KRÓL KRÓLÓW PAN PANÓW. (BT)

To można by powiedzieć, że Jezus jest Panem Jehowy. Widzimy, do jakiego absurdu doprowadza nas takie rozumowanie!

tych rozważań nasuwa się wniosek, że występowanie rodzajnika (bądź jego brak) przy słowie ‘theos’ ma się nijak do prawdziwego Bóstwa. Chcę zacytować mądre powiedzenie góralskie, które bardzo podobnie i trafnie oddaje ten problem: „Jak na Hieronima jest pogoda, albo nima, to w połowie listopada albo pada, albo ni pada”.

Teraz przyjrzyjmy się trochę dokładniej nauce ŚJ, którzy w swojej publikacji „Prowadzenie rozmów na podstawie pism” (Brooklyn, 1991/2001, str. 126) piszą na ten temat:

„Czy z Jana 1:1 nie wynika, że Jezus jest Bogiem?
Jana 1:1 (BT): „Na początku było Słowo, a Słowo było u Boga, i Bogiem było Słowo [także Bw, Bp, Wujek, Bg, Kowalski]”. Mo tłumaczy: „Logos był boski”. W AT czytamy: „Słowo było boskie”. W miedzywierszowym przekładzie ED oddano ten fragment podobnie jak w NW: „bogiem był Słowo”.

Co takiego jest w tekście greckim, że niektórzy tłumacze nie decydują się na zwrot: „Słowo było Bogiem”? Rodzajnik określony (ho) jest przed pierwszym the•os' (Bóg), a nie ma go przed drugim. Konstrukcja rzeczownika z rodzajnikiem określonym wskazuje na tożsamość, osobowość, podczas gdy orzecznik bez rodzajnika poprzedzający czasowniki (zgodnie z budową zdania w języku greckim) wskazuje na charakter, czyli cechę. Tak wiec tekst ten nie mówi, że Słowo (Jezus) był tożsamy z Bogiem, u którego przebywał, tylko że Słowo był podobny bogu, boski, że był bogiem (zob. NW z przypisami, s. 1579).
 

W ten oto sposób ŚJ na podstawie braku rodzajnika sprowadzili osobę Jezusa Chrystusa do postaci „boga” pisanego z małej litery. Przetłumaczyli więc ten werset w sposób następujący: Na początku był Słowo, a Słowo był u Boga i Słowo był bogiem.

W tejże publikacji („Prowadzenie rozmów...”) piszą dalej:

„Co apostoł Jan miał na myśli w Jana 1:1? Czy uważał, że Jezus jest Bogiem albo że Jezus i jego Ojciec są jednym Bogiem? W wersecie 18 tego samego rozdziału Jan napisał: „Boga nikt [„żaden człowiek”, NW] nigdy nie widział; jedno-rodzony Syn [„jednorodzony bóg”, NW], który jest w łonie Ojca, ten opowiedział” (NT). Czy ktoś z ludzi widział Jezusa Chrystusa, Syna? Oczywiście! Czy wobec tego Jan powiedział, że Jezus jest Bogiem? Skądże!”

Tutaj mamy jedną ciekawostkę. Zobaczmy jak głęboko ŚJ wnikają w kontekst, analizując dokładnie werset 18 tego rozdziału. Niestety najwyraźniej nie zauważyli oni, że w tym wersecie przy słowie „Boga” odnoszącym się do Ojca ni ma rodzajnika greckiego „ton”. Co więcej, piszą oni, że Boga nikt nie widział, a Jezusa przecież widzieli. Ale przecież natchniony autor pisze o „Bogu bez rodzajnika”, że go nikt nie widział. Sami wcześniej uczyli, że Jezus jest „bogiem bez rodzajnika” – to jak to w końcu jest? Widział ktoś „boga bez rodzajnika”, czy nie widział? Takie jest ich właśnie zrozumienie kwestii rodzajników i słowa „widzieć”, które odbierają w jego potocznym znaczeniu (Znacznie szersze tego słowa <gr. ‘horaO’> pokazują nam takie fragmenty jak Jn 14:7-11, 3Jn 1:11 itp.).

 

astępnie SJ piszą dalej w tejże publikacji:

„Pod koniec swej Ewangelii Jan podsumował tę sprawę następująco: „Te zaś są spisane, abyście wierzyli, że Jezus jest Chrystusem, [nie Bogiem, lecz] Synem Boga” (Jana 20:31).

Czy okrzyk Tomasza według Jana 20:28 nie świadczy o tym, że Jezus naprawdę jest Bogiem?
W Jana 20:28 czytamy: „Odpowiedział Tomasz i rzekł mu: Pan mój i Bóg mój”.

Nie można mieć zastrzeżeń do nazwania Jezusa „Bogiem”, jeżeli Tomasz akurat to miał na myśli. Byłoby to zgodne z tym, co sam Jezus przytoczył z Psalmów, w których nazwano „bogami” ludzi możnych, sędziów (Jana 10:34, 35; Ps. 82:1-6). Rzecz jasna Chrystus zajmuje znacznie wyższą pozycję niż tacy ludzie. (...)”

Zauważmy jedną ciekawą rzecz: Najpierw ŚJ zwracają uwagę na werset, w którym natchniony autor nazywa Jezusa „bogiem bez rodzajnika”, później zwracają uwagę na werset w którym Ojciec jest nazwanym „Bogiem bez rodzajnika” a teraz zwracają uwagę na werset w którym Jezus jest nazwany „Bogiem” z rodzajnikiem. Co więcej, wyraźnie słowo „Bóg” w J 20:28 odnoszą do Jezusa, nie mogąc się zdecydować, czy go napisać z wielkiej litery, czy z małej.


a koniec dwa cytaty. Pierwszy pochodzi z książki Pana Bednarskiego „W obronie wiary”:

„2.2. Uczą, że ponieważ w J 1:1 („Bogiem było Słowo”) przed słowem gr. theos (Bogiem) nie występuje rodzajnik osobowy (gr. ho), to w związku z tym nie można uznać tego określenia (Bóg) jako dot. prawdziwego Bóstwa Chrystusa. Mówią też, że trzeba odczytać to zdanie następująco: „Słowo był bogiem” („Chrześcijańskie Pisma Greckie...”).
Odpowiedź. Jezus nie może być „bogiem”, bo w Pwt 5:7 Bóg mówi: „Nie będziesz miał bogów innych oprócz Mnie”, a w Pwt 32:39 dodaje: „Popatrzcie teraz, że Ja jestem, Ja jeden i nie ma ze Mną żadnego boga”. A przecież z J 1:1 wynika, że gdy były wypowiadane te słowa Syn Boży był z Ojcem. Brak w J 1:1 rodzajnika nie oznacza braku Bóstwa Chrystusa. W języku greckim - koine nie było obowiązującą zasadą stosowanie rodzajników. Przykładem są wersety bez tych rodzajników, mówiące o Bogu Ojcu, któremu ŚJ z tego powodu Bóstwa nie odbierają (patrz tekst grecki) np. Łk 20:38, Mk 12:27, J 8:54, 1P 5:5, Hbr 3:4, Rz 8:33, 1Kor 8:4 i 6, 2Kor 1:21, 5:19, Gal 2:6, 6:7, Flp 2:13, 1Tes 2:5, 2Tes 2:16, Ef 4:6, 1Tm 2:5, 4:4, Tt 1:1, Ap 21:7 Oz 11:9 (LXX). Nawet w J 1:6 i 18 brak jest rodzajnika osobowego przy słowie Bóg (theos), odnoszonym do Ojca i ŚJ to nie przeszkadza. W zdaniu „rzekł Pan do Pana mego” (Mt 22:44) przy pierwszym Pan (dot. Ojca) nie zastosowano rodzajnika, a przy drugim (dot. Syna) użyto go. Umieszczone one są zaś w wyznaniu Tomasza: „Pan mój i Bóg mój” J 20:28 (gr. ho kyrios mou kai ho theos mou) por. Mt 1:23, Hbr 1:9 (gr. ho theos ho theos dot. Syna i Ojca). Jeśli miernikiem prawdziwości Bóstwa byłoby stosowanie rodzajnika to by okazało się, że szatan, który nazwany jest „bogiem” (z rodzajnikiem - 2Kor 4:4), jest wyższy od Jezusa z J 1:1. Dziwi niekonsekwencja ŚJ, bo określenie „Bóg” (bez rodzajnika bezpośrednio przed tym słowem) z Rz 9:5 odnoszą do Ojca i nie przeszkadza im brak rodzajnika w uznaniu Jego prawdziwego Bóstwa (por. Strażnica Rok CVI [1985] Nr 6 s.26). W NT słowo gr. theos pada 1305 razy. Z tego 282 to miejsca w których nie ma rodzajnika. Zaś ŚJ w swym NT tylko w 19 miejscach oddali je przez słowo „bóg”. Dziwna jest więc zasada stosowana przez ŚJ (spis w/w miejsc patrz „Błędy doktryny Świadków Jehowy. Analiza krytyczna Chrześcijańskich Pism Greckich w Przekładzie Nowego Świata” R.H.Countess s.143-174). Inna niekonsekwencja ŚJ to Mk 15:39, gdzie występuje jak w J 1:1 identyczne słówko greckie w miejscu słowa „był” (gr. en) i brak jest rodzajnika przed określeniem „Syn Boży”. Piszą oni o Jezusie: „był Synem Bożym” por. „był bogiem” J 1:1. W gramatyce greckiej, gdy orzecznik rzeczownikowy występuje przed czasownikiem nie ma potrzeby stosowania rodzajnika (kai theos en ho logos tzn. „i Bogiem było Słowo” J 1:1). Mówi o tym znawca greki E.C.Colwell, którego broszura ŚJ cytuje („Czy wierzyć w Trójcę?” s.28). Jednak przytaczając jego słowa ŚJ zmienili temat i nazwali w/w zasadę „wątpliwą regułą gramatyczną”, a wystarczy prześledzić teksty biblijne przytoczone przez ich broszurę, aby zauważyć, że nie jest ona wcale wątpliwa (Mk 11:32, J 4:19, 6:70, 8:44, 9:17, 10:1, 12:6). Przez samo podanie tych wersetów ŚJ potwierdzili istnienie w/w reguły w grece (patrz tekst grecki). O co więc im chodzi? Omówienie filologiczne J 1:1 i reguły Colwella patrz R.H.Countess s.64-84 j/w. Biblie, które ŚJ przytaczają w „Czy wierzyć w Trójcę?” (s.27) i „Chrześcijańskich Pismach Greckich...” (s.414), na poparcie swej wersji J 1:1, pochodzą najdalej z XIXw. Widać więc, jak nowa jest to interpretacja tego wersetu. O spirytystycznym rodowodzie wersji J 1:1 wg ŚJ patrz rozdz. „Imię Jehowa w Biblii Nowego Świata” pkt 13.1.- Aneks. W nauce ŚJ jest sprzeczność. W J 1:1 nazywają Jezusa „bogiem”, a w J 20:28 „Bogiem”. Czy można te dwie wypowiedzi „Chrześcijańskich Pismach Greckich...” uzgodnić? Kiedyś „Wyzwolenie” (s.12) wyd. w latach 1926-32 po słowach: „Na początku był Logos, a Logos był u Boga, a Bogiem był on Logos” podało, że jest to tłumaczenie poprawne (por. „Harfa Boża” s.98; „Stworzenie” s.12). ŚJ próbują też udowodnić, że Jezus w J 1:1 jest tylko „boski”, a nie Bogiem („Chrześcijańskie Pisma Greckie...” s.414). Zwróćmy uwagę na to, że dla tego określenia NT używa dwukrotnie innego greckiego słowa tzn. teias (2P 1:3n.). Tertulian (ur.155) aby pokazać prawdziwe Bóstwo Chrystusa w J 1:1 połączył ten werset z Mt 28:18: „Ojciec bowiem, który ukochał Syna i wszystko przekazał w jego ręce [J 5:20, Mt 11:27], z pewnością od początku ukochał i od początku przekazał, od początku bowiem Słowo było u Boga i Bogiem było Słowo. Jemu dana jest wszelka władza od Ojca na niebie i na ziemi” („Przeciw Prakseaszowi” 16:1). A co odpowiedzieć na zarzut „Prowadzenia rozmów...” (s.380-1): „zaś w wersecie 1 i 2 [J 1:1n.] podano, iż było ono [Słowo] na początku ‘u Boga’. Czy ktoś, kto jest u innej osoby może jednocześnie być tą osobą?”. Nie wiem od kiedy to rzekomo Kościół uczy, że Syn i Ojciec są jedną i tą samą osobą. Wielu biblistów uważa, że należy odczytać i przetłumaczyć te słowa następująco: „Słowo było w Bogu” (kom. KUL do Ew. Jana s.106), co jest zgodne np. z J 1:18 („Jednorodzony Bóg, który jest w łonie Ojca”) por. J 14:11 („Ja jestem w Ojcu, a Ojciec we Mnie”). Patrz też pkt 2.6. i 2.31. (słowa Klemensa Aleks. [ur.150]). Trzeba by też zapytać ŚJ: „czy Chrystus będzie sądził ludzi za znajomość greki?”. Jeśli nie, to czemu tak często ŚJ zajmują się udowadnianiem na podstawie filologii i gramatyki, że ich tłumaczenie J 1:1 jest właściwe.”

A drugi cytat pochodzi z Biblii Poznańskiej (Poznań 1999 r. str. 220-221). Znajdujemy tam przypis na temat wersetu J 1:1

„(...)Słowo było u Boga. Przyimek pros (= u) wyraża bliskość i wewnętrzną łączność, podkreśla również różnicę między Słowem a Bogiem. Różnica ta nie dotyczy natury, bo rzeczownik Bóg (z rodzajnikiem ) oznacza w NT zazwyczaj Osobę Ojca (por. najbardziej charakterystyczny przykład 2 Kor 13,13), ale Osób w Bogu. Podkreślając różnicę między Słowem i Bogiem Autor nie twierdzi bynajmniej, że Słowo jest kimś innym aniżeli jedyny Bóg, ani że jest ono innym Bogiem, ani też, że nie jest ono Bogiem. Już w następnym zdaniu stwierdza najwyraźniej, że Słowo było Bogiem: Theos (bez rodzajnika) oznacza naturę Bożą, wspólną wszystkim trzem Osobom Boskim. Słowo, różne od Ojca jako Osoba, jest z Nim identyczne pod względem natury, jest Bogiem.(...)”

Podsumowując należy stwierdzić, że brak rodzajnika przy słowie „Theos” w żaden sposób nie ujmuje prawdziwemu Bóstwu. O tym, czy możemy słowo ‘theos’ przetłumaczyć na „Bóg” lub „bóg” musimy się kierować tylko i wyłącznie kontekstem. Nawet, jeśli theos nie jest określone przez rodzajnik i odnosi się do cechy, w żaden sposób nie uprawnia nas to do przetłumaczenia go jako „bóg”. Takie prawo może nam nadać tylko sam kontekst.

---

Wszystkie podkreślenia dodane, wszystkie cytaty, jeśli nie podano inaczej, pochodzą z Biblii Tysiąclecia

Skróty użyte w cytatach z „Prowadzenie rozmów” oznaczają:
NW - New World Translation of the Holy Scriptures — With References (Pismo Święte w Przekładzie Nowego Świata — wydanie z przypisami).
Bw - Biblia warszawska, Brytyjskie i Zagraniczne Towarzystwo Biblijne, Warszawa 1975
Bp - Biblia poznańska, wyd. II popr., Księgarnia św. Wojciecha, Poznań 1982-1987
Bg - Biblia gdańska, Bryt. i Zagr. Tow. Biblijne, Warszawa 1962.
AT - The Bible — An American Translation, J. M. Powis Smith i Edgar J. Goodspeed, 1935.
ED - The Emphatic Diaglott, Benjamin Wilson, 1864, przedruk 1942
NT - Nowy Testament, Bryt. i Zagr. Tow. Biblijne, Warszawa 1958

---

Grzegorz Żebrowski, listopad 2003

http://www.trynitarysci.republika.com.pl/