Cechy
gnostyckie w nauczaniu Świadków Jehowy
Świadkowie Jehowy twierdzą, że jeśli jakaś idea
bądź też zachowanie były stanowczo potępiane w Chrześcijańskich Pismach
Greckich, należy je stanowczo odrzucić. Odrzucają również wszystko, co
wiąże się z odstępstwem, jakie wg nich zapanowało w zborze chrześcijańskim
na początku II wieku po śmierci ostatniego z apostołów (por. Imię Boże,
które pozostanie na zawsze, str. 17). Sami uważają, że postępują tak, jak
postępowali pierwsi chrześcijanie, o czym można się przekonać chociażby
podczas lektury książki Prowadzenie rozmów na podstawie Pism, gdzie w
wielu miejscach do tego nawiązują. Świadkowie Jehowy na łamach swych
publikacji zarzucają tzw. chrześcijaństwu nominalnemu, że można w nim
odnaleźć coś, co odnajdujemy w religiach pogańskich (np. trójce bóstw) czy
starożytnych systemach filozoficznych (nieśmiertelność duszy) i tym samym
starają się je zdyskredytować, uznać za niewiarygodne. Czy jednak jest
tak, jak twierdzą Świadkowie Jehowy, że ich religia jest rzeczywiście
nieskalana filozofią ludzką?
CZYM JEST
GNOZA?
Wg Encyklopedii
Popularnej PWN gnoza to wiedza tajemna, dostępna tylko wybranym, mająca
stanowić środek do osiągnięcia zbawienia; sposób myślenia i filozofowania
religijno – mistycznego w filozofii II – III w. oparty na mitologii,
platonizmie, pitagoreizmie, żydowskich i chrześcijańskich księgach
sakralnych (Encyklopedia Popularna PWN, wyd. 9, Warszawa 1987).
Podobne
określenie gnozy można odnaleźć w książce Gillesa Quispela Gnoza:
Gnoza, jako
swoisty fenomen religijny, w swej klasycznej źródłowo najlepiej
poświadczonej postaci pojawia się w II i III wieku po Chr. Zaraz też
staje się poważnym problemem dla młodego wówczas Kościoła, problemem tak
religijnym jak i teologicznym, a w swej doktrynalnej postaci
(gnostycyzm) urasta do poważnego oponenta, w znacznym stopniu wpływając
na rozwój nauki kościelnej. Najkrócej można zdefiniować gnozę jako
„osiągnięcie zbawienia dzięki wiedzy i poznaniu siebie”. Zagadnienie
to poruszało umysły i wyobraźnię członków pseudochrześcijańskich sekt i
wielkich odstępców: Bazylidesa, Walentyna czy Marcjona (Gilles
Quispel, Gnoza, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa 1988; okładka).
Jan Christian
Baur, jeden z najwybitniejszych historyków dogmatu, u źródeł gnozy widział
przede wszystkim systemy filozoficzne zbliżone do religii. Baur wspomina o
platonizmie oraz o systemie Filona: Gnoza w sensie chrześcijańskim jest
zarówno w treści jak i w formie przedłużeniem i kontynuacją
aleksandryjskiej filozofii religii wywodzącej się z filozofii greckiej
(J. Ch. Baur, Gesichte der christlichen Kirche, Tubingen, 1863, str. 180;
za Gnoza Gillesa Quispela, str. 15).
Cechą
charakterystyczną gnozy jest kładzenie dużego nacisku na zbawienie dzięki
wiedzy. Treścią tej wiedzy i jej celem jest zbawienie. W gnostycyzmie
gnoza jest wiedzą szczególnego rodzaju. Jej posiadanie oznacza zbawienie,
a jej brak – odrzucenie.
POGLĄD
ŚWIADKÓW JEHOWY NA GNOZĘ.
W angielskim skorowidzu do publikacji
Towarzystwa Strażnica hasło „gnoza” odnajdujemy pod hasłem „odstępstwo”.
Można by poprzestać na tym stwierdzeniu, które uwidacznia stosunek
Świadków Jehowy na gnozę, popatrzmy jednak, co w poszczególnych
publikacjach pisze się nt. gnozy i gnostycyzmu:
Filozofia
zwana gnostycyzmem (Strażnica z 1 września 1997, str. 14;
tłumaczenie własne na podstawie CD Watchtower)
Ta wiedza również prezentuje nauki demonów. Za czasów Pawła
nawiązywano do odstępczych idei, które były rozpowszechniane w
niektórych zborach. (2 Tymoteusza 2:16-18) Później, fałszywie
nazywane wiedzą, gnostycyzm i grecka filozofia przeniknęły zbór.
(Strażnica z 1 kwietnia 1994, str 13; tłumaczenie własne na podstawie CD
Watchtower).
gnostycyzmu, odstępczej formy chrześcijaństwa. (Strażnica z 15
lipca 1990, str. 21; tłumaczenie własne na podstawie CD Watchtower)
wszystkie aspekty diabelskich nauk gnostycyzmu (Strażnica z 15
lipca 1990, str. 22; tłumaczenie własne na podstawie CD Watchtower)
Ale nie tylko gnostycyzm był formą odstępstwa, które „szerzyło się
jak gangrena” (Strażnica z 1 kwietnia 1982, wyd. ang. str. 18;
tłumaczenie własne na podstawie CD Watchtower)
Gnoza ma swe początki w filozofii greckiej.
Świadkowie Jehowy twierdzą, że filozofia pochodzi od ludzi, których
możliwości są ograniczone, że powstała w umysłach niedoskonałych łudzi i
pozostaje pod wpływem duchów demonicznych (por. Prowadzenie rozmów...,
Brooklyn, 1991, str. 109). Mogłoby się wydawać, że skoro Świadkowie Jehowy
mają takie a nie inne podejście do gnozy i gnostycyzmu, a tym bardziej do
filozofii, z których się wywodzi gnoza, to swego wyznania, które uważają
za czyste i podobające się Bogu, nie skalają niczym, co jest powiązane z
gnozą. Czy tak jest naprawdę?
GNOZA WŚRÓD
ŚWIADKÓW JEHOWY
Cechą charakterystyczną gnostyków jest kładzenie
nacisku na zbawienie dzięki wiedzy. Czy wiedza kojarzy nam się ze
Świadkami Jehowy? Wielu osobom zapewne pierwszą rzeczą, jaka przyjdzie na
myśl będzie tytuł aktualnego podręcznika do studium biblijnego, mianowicie
Wiedza która prowadzi do życia wiecznego. Już na stronie 5 wspomnianej
publikacji napotykamy sformułowanie mówiące o tym, że aby znaleźć się w
raju na ziemi (czyli, wg Świadków Jehowy, osiągnąć zbawienie) trzeba
nabywać szczególnego rodzaju wiedzy, ta zaś jest zawarta właśnie w tej
książce). W publikacjach Świadków Jehowy możemy napotkać wiele sformułowań
mówiących o tym, że wiedza daje zbawienie lub też chroni:
Dokładna
wiedza ochroną (Wiedza która prowadzi do życia wiecznego, śródtytuł
na str. 46)
Chcąc spełniać wolę Bożą, trzeba zdobyć dokładną wiedzę zarówno o
Jehowie Bogu, jak i o Jezusie Chrystusie. Taka wiedza prowadzi do
życia wiecznego. (tamże, str. 46, 47; par. 8)
Czyż zachwycająca możliwość życia na rajskiej ziemi nie jest warta
każdego wysiłku, wszelkich ofiar? Bez wątpienia! Jehowa udostępnia ci
klucz do takiej przyszłości — wiedzę o Nim samym. (tamże, str. 191, par
24)
W przyszłości zaś czeka cię cudowna nagroda, gdyż wiedza ta prowadzi
do życia wiecznego! (tamże, str. 191, par. 25).
Jeśli kochasz życie i chciałbyś żyć wiecznie na zmieni pod panowaniem
Bożym, to musisz jak najprędzej posiąść dokładną wiedzę o Bogu
(Będziesz mógł żyć wiecznie w raju na ziemi, str. 15, par. 19).
Potrzeba jest wiedza (tamże, śródtytuł na stronie 127)
Taka wiedza może prowadzić do życia wiecznego (tamże, str. 128,
par 5)
Jeżeli miłujesz życie i jeżeli pragniesz żyć, to powinieneś jak
najszybciej nabywać dokładnej wiedzy o Bogu oraz o Jego
zamierzeniach i wymaganiach (Prawda, która prowadzi do życia wiecznego,
str. 11, par 11).
Dokładna znajomość (ang. knowlegde) prawdy Słowa Bożego umożliwi
prawym ludziom przeżycie końca obecnego złego systemu. (tamże)
Świadkowie Jehowy pomogą ci zdobyć tę życiodajną wiedzę (Imię
Boże, które pozostanie na zawsze; str. 31)
Z zapatrywań Świadków
Jehowy na gnostycyzm można by wnioskować, iż odrzucają oni w gnozę i
gnostycyzm w całej swej rozpiętości i pod każdym względem. Sami wszak
określili gnozę występującą w zborach chrześcijańskich jako odstępczą i
diabelską (por. Strażnica z 15 lipca 1990, str. 21, 22), nie
powinni więc mieć nic z nią wspólnego.
Gdyby zapytać Świadka Jehowy, jak można osiągnąć
zbawienie, co daje życie wieczne, z miejsca poda werset Jn 17:3, chyba
najbardziej ulubiony i rozpowszechniony wśród Świadków Jehowy. Proponuję
zatem, by czytelnik sam się przekonał o tym, czy uzyska taką właśnie
odpowiedź. Wspomniany przeze mnie werset w Piśmie Świętym w Przekładzie
Nowego Świata brzmi: To znaczy życie wieczne: ich poznawanie (ang.
taking in knowledge) ciebie,
jedynego prawdziwego Boga, oraz tego, któregoś posłał, Jezusa Chrystusa.
Tym samym Świadkowie Jehowy sami potwierdzą elementy gnostyczne w swym
wyznaniu.
Dodatkową cechą
gnostycką Świadków Jehowy jest to, że twierdzą oni iż pewne prawdy
religijne są dostępne tylko ich poznaniu. Tak właśnie twierdzili gnostycy
w II wieku po Chrystusie, o czym donosi Ireneusz:
„Kiedy znów
odwołujemy się do Tradycji pochodzącej od Apostołów a zachowanej dzięki
następstwu prezbiterów w kościołach, wówczas występują przeciw Tradycji
twierdząc, że są mądrzejsi nie tylko od prezbiterów lecz nawet od
Apostołów i że znaleźli szczerą prawdę. (...) Tylko oni sami
znają bez jakichkolwiek wątpliwości czystą nienaruszoną i szczerą
‘zakrytą tajemnicę’” (Ireneusz, Przeciw herezji, 3:2,1-2,
podkreślenie od JC).
Taka cecha
gnostycka, o jakiej wspomina Ireneusz w przytoczonym przed chwilą cytacie,
uwidacznia się w sugestiach przekazywanych w publikacjach Świadków Jehowy.
Oni również twierdzą, że są mądrzejsi i wiedzą więcej niż apostołowie, i
pisarze Nowego Testamentu, a owa wiedza jest dostępna tylko im:
„Apostołowie
nie widzieli ani tak daleko, jak my; nie wiedzieli przecież nic o
roku 1975” (Strażnica Nr 5, 1969 s.8).
„...choćbyśmy nie wiadomo jak długo czytali Biblię, nigdy nie
poznalibyśmy prawdy samodzielnie” (Strażnica, 1 XII 1990, s. 19)
„Każdy kto chce zrozumieć Biblię, powinien zdawać sobie sprawę, iż
<<wielce różnorodną mądrość Boga>> można poznać tylko dzięki
ustanowionemu przez Jehowę kanałowi łączności, którym jest niewolnik
wierny i roztropny” (Strażnica 1 X 1994 r str. 8 tabela).
„Kto nie nawiąże kontaktu z tym kanałem łączności, którym się
posługuje Bóg, ten nie zrobi postępów na drodze życia, niezależnie od
tego jak często by czytał Biblię” (Strażnica, rok CIII, nr 18, s.
20, p. 4)
„Biblia nie może być poprawnie zrozumiana bez uwzględnienia koncepcji
widzialnej organizacji Jehowy” (Strażnica, 1 października 1967 r. s.
587, wyd. ang.)
„Skoro tych sześć tomów 'Wykładów Pisma Świętego' to praktycznie
Biblia, tematyczny zestaw z tekstami dowodowymi w załączeniu, to
możemy je bez wahania nazwać 'Biblią w porządkowanej formie', to znaczy,
że nie są to zaledwie komentarze dotyczące Biblii, ale że jest to w
istocie sama Biblia. Ponadto stwierdzamy, że ludzie nie tylko nie są
w stanie ujrzeć plan Bożego na podstawie studiowania samej Biblii, ale
widzimy też, że jeśli ktokolwiek odłoży na bok 'Wykłady Pisma Świętego',
nawet po ich przeczytaniu, po zaznajomieniu się z nimi, po czytaniu ich
przez dziesięć lat - jeśli je zatem odłoży na bok, zignoruje i
przejdzie do samej tylko Biblii, to choćby rozumiał tę Biblie przez lat
dziesięć, nasze doświadczenie wykazuje, że w ciągu dwóch lat pogrąży się
w ciemnościach. Z drugiej jednak strony, jeśli ktoś przeczyta
zaledwie 'Wykłady Pisma Świętego' wraz z przypisami, a nie przeczyta ani
jednej strony z samej Biblii, znajdzie się w blasku światła w czasie
tylko dwóch lat. Stanie się tak dlatego, że wejdzie w światło Pisma
Świętego”. (Strażnica z 15 września 1910, s.198, wyd. ang.)
„uważnie badamy Boże Słowo za pomocą publikacji 'niewolnika', w
celu wzmocnienia naszej wiary... (wrogowie) mówią, że wystarczy
czytać wyłącznie Biblię - samemu, bądź w małych grupach w domu.
Lecz, dziwne, że przez takie 'czytanie Biblii' ludzie ci powracają z
powrotem do doktryn odstępców” (Strażnica, 15 września 1981, s.
28-29, wyd. ang.)
Podobnie
Świadkowie Jehowy twierdzą, odnośnie innych doktryn nieznanych apostołom,
np. prawdy o niewidzialnym przyjściu Jezusa:
„...[uczniowie] nie pojmowali, że [Chrystus] ma rządzić z nieba jako
chwalebny duch, a w związku z tym nie wiedzieli także, iż przy swojej
drugiej obecności pozostanie niewidzialny (...) Jezus w odpowiedzi nie
uwypuklił im dobitnie tego szczegółu, że będzie obecny w sposób
niewidzialny...” (Strażnicy Nr 23, 1969 s.14)
Owa gnostycka
cecha w systemie religijnym Świadków Jehowy uwidacznia się także w tym, że
zgodnie ze swoją interpretacją wersetu Dn 12:4 twierdzą oni, pewne prawdy
mogą zostać udostępnione wyłącznie ich poznaniu dopiero w czasach obecnych
PODSUMOWANIE:
Chociaż Świadkowie Jehowy zdają się odżegnywać
od wszystkiego, co jest związane z gnozą, przejęli w swym nauczaniu
najbardziej charakterystyczne zasady rozumowania gnostyków. Wg Świadków
Jehowy, jak również wg odrzucanych przez nich ze względu na diabelskie
nauki, gnostyków, nabywanie wiedzy jest warunkiem koniecznym do
osiągnięcia życia wiecznego, a więc również i zbawienia. Również, wzorem
gnostyków opisanych w powyższej definicji Ireneusza, Świadkowie Jehowy
twierdzą, że posiadają pełniejszą wiedzę niż apostołowie i pisarze Nowego
Testamentu, a ta wiedza jest dostępna tylko im.
Przebudźcie się! z 8 grudnia 1985 (wyd. ang.) na stronie 18 stwierdza, że
widoczne są podobieństwa pomiędzy gnostycyzmem, starożytną grecką
filozofią, buddyzmem i hinduizmem. Jeśli Świadkowie Jehowy potępiają
inne kościoły chrześcijańskie, ponieważ odnajdują w nich coś, co
występowało w religiach pogańskich, systemach filozoficznych czy też wśród
odstępców, czemu zatem z tak wielką łatwością dopuszczają u siebie coś
podobnego?
Joanna Czapska;
październik 2002
